آیین محرمی شاه‌ حسین‌ گویان در تبریز

شاه‌ حسین‌ گویان نیز نوعی مراسم مذهبی است مختص ترک زبانان و به خصوص منطقه آذربایجان است که در ایام ماه محرم  به طور گسترده برگزار می‌‌شود. در شهر تبریز این مراسم از چند روز مانده به ماه محرم تا دهمین روز از ماه محرم و ظهر عاشورا ادامه می‌ یابد. این مراسم، در شب‌های دهه‌ی اول محرم به اوج خود می‌رسد و تا صبح تاسوعا و عاشورا ادامه می‌یابد، بر طبل کوبیدن و چنین حرکت‌های تند و ریتمیک تا ظهر عاشورا تداوم می‌یابد و بعد از آن تقریباً به پایان می‌رسد.

در زبان ترکی ، مردم به این مراسم “شاخسِی” می ‌گویند که مخفف واژه “شاه‌ حسین” است. عزاداران در مراسم شاه‌ حسین ‌گویان، نوعی چوب مخصوص این نوع عزاداری را از زمین تا فرق سر خود حرکت می‌ دهند، در حالی که هماهنگ پاهای خود را به زمین می کوبند، وقتی که چوب به سمت پایین آورده می شود، گروهی با صدای بلند ندای شاخسِی (شاه‌ حسین) و زمانی که چوب به سرشان نزدیک می‌شود، گروه دیگر با صدای بلند ندای واخسِی (وای‌ حسین) سر می‌ دهند. این حرکت به نشانه جنگ یاران حسین بن علی با یاران یزیدبن معاویه در صحرای کربلا است. علاوه بر ندای شاخسی_ واخسی،  حیدر_صفدر، مظلوم_حسین، حسن_حسین، سوسوز_حسین، عطشان_حسین و … از جمله شعارهایی است که گروه های شاه حسین گویان در حین حرکت منظم خود، سر می دهند.

همچنین عزاداران در حین این حرکت منظم و هماهنگ، دست خود را بر پشت یکدیگر قرار می‌ دهند و با این حرکت خود، اتحاد و انسجام شان را نشان می دهند. شاه حسین گویان، در حالی که آرام و دایره وار حرکت می کنند، فردی نیز با مداحی مصیبت های امام حسین(ع) آنان را همراهی می کند.

عده‌ای این مراسم را به سبک سنتی انجام می ‌دهند و از هیچ‌ گونه ابزارآلات جدیدی که در سال‌ های اخیر در مراسم شاه‌ حسین‌ گویان دخیل شده و حتی از چوب مخصوص شاه حسین گویان نیز استفاده نمی ‌کنند و به جای بالا و پایین حرکت دادن چوب مخصوص، با حرکت منظم پاهای خود که به زمین کوبیده می شود، بر سینه می زنند؛ در ابتدای دسته شاخسی واخسی یک نفر به نام دسته باشی حرکت می‏‌کند و اشعار خاصی را می‏‌خواند. بقیه عزاداران در حالیکه به ردیف با یک دست دامن همدیگر را گرفته‌‏اند و با دست دیگر بر سینه می‌‏زنند، حرکت می‏‌کنند. پس از یک یا دو ساعت، عزاداران به محل تشکیل دسته بازگشته و همگی در محیطی دایره وار می‏‌گردند و در آخر باگفتن یا حسین عزاداری را به پایان می‏‌بردند.

دراغلب مراسم های عزاداری، عاشقان حسین(ع) ابتدا در دو ردیف مجزا قرار گرفته و با دست راست چوبدستی را که نمادی از شمشیر است در دست گرفته و با دست چپ حلقه در کمر نفر بعدی می‌زنند و سپس نوحه مخصوص خوانده وبا حرکات ریتمیک پاها و دست‌ها،نوحه‌خوانی می‌کنند و از طبل‌های بزرگ و کوچک و سنج و شیپور برای حفظ ریتم آهنگ نوحه‌ها استفاده می‌شود و با حرکت دادن سریع آن شاه‌حسین گویان، آمادگی خود را برای حضور در رکاب امام (ع) و جنگ با دشمنان اعلام می‌دارند.

سنت های احترام به بزرگتر و قوانین ریش سفیدی در صفوف شاخسی با دقت اجرا می شود به طوری که در صف اول دسته شاه حسین گویان، یکی از ریش سفیدان که آشنایی بیشتری نسبت به جوانان با اشعار و اذکار دارد، با ایستادن در ابتدای صف، اشعار را بیان و سایرین نیز آن را تکرار می کنند و این صف با ترتیب سنی ادامه می یابد تا کودکان مشتاقی که قدم در راه بزرگان خواهند گذاشت.

در این آئین معمولا اولین بار سردسته چندین بار با صدای بلند یا حسین وای حسین یا حسین شاه حسین را می‌گوید تا به اصلاح دم گرفته شود.

یکی از مهم ترین نوحه های ذکر شده در هیات ها و مراسم شاه حسین گویان، شعر زیبای استاد شهریار است که چنین سرود: حسین یئرلر آغلار گویلر آغلار

رسول مصطفی پیغمبر آغلار

الم آغلار، شر آغلار، لشکر آغلار

سوآغلار، قاتل آغلار خنجر آغلار

معنی:

به حال حسین زمین‌ها و آسمان‌ها گریه می‌کند

رسول مصطفی حضرت پیغمبر گریه می‌کند

علم و شیر و لشکر گریه می‌کند

آب و قاتل و خنجر گریه می‌کند

و یا این جمله بیشتر به گوش می رسد:

هانسی گروهون بئله مولاسی وار؟

شیعه لرین حضرت عباسی وار

معنی:

کدامین گروه چنین مولایی دارند؟!

شیعیان مولایی چون حضرت عباس دارند

این مراسم پیش‌درآمد تشکیل هیات‌های عزادار محرم است که مرکب از جوانان و ریش‌سفیدان می‌باشد که ساعاتی قبل از غروب آفتاب در نزدیکی مسجد یا تکیه جمع می‌شوند.

این ترکیب تا شب‌های اول محرم به این شکل صورت می‌گیرد و از شب‌های پنجم به بعد دسته‌گردانی به صورت گردشی در محلات شروع می شود.

زمان شروع هیات‌ها زمانی است که چندین هیات به هم برخورد می‌نمایند و با فریادهای بلند “یا حسین”،” وای حسین”، “حیدر-صفدر”، “حسینم وای حسینم وای” شنیده می‌شود.

در پایان مراسم شاه حسین گویان، همگی ایستاده و در حالی که دستان خود را بالا می برند و بر سینه می زنند این شعرها را می خوانند:

آقامین آتی گلدی

قانلی خلاتی گلدی

قانلی قیلیش کربلادا پاس توتوپ

حسین اوچون ملاکلر یاس توتوپ

فریاد شیمیر الیندن

ای داد شیمیر الیندن

معنی:

اسب آقایم به خیمه برگشت

پیراهن آقایم خونین شد

شمشیر خونین در سرزمین کربلا زنگ زده است

ملائکه های آسمان عزای امام حسین(ع) را برپا کرده اند

فریاد از دست شمشر

ای داد از دست شمر

سانلی اشراقی

من سانلی اشراقی، عضو هیئت مدیره شرکت بینش فراگیر ارک سفر هستم. دوره کارشناسی رو در رشته مدیریت جهانگردی و دوره کارشناسی ارشد رو در رشته برنامه ریزی گردشگری دانشگاه تبریز به پایان رسانده ام. از سال 1384 با گذراندن دوره های خبرنگاری به این حرفه علاقه مند شدم و از سال 1386 به طور رسمی وارد این حرفه شدم و با نشریات مختلفی از جمله روزنامه ارک همکاری مستمر داشته ام. پس از آشنایی با پدیده گردشگری علاقمند به تحصیل در این رشته شده و پس از پایان کارشناسی فیزیک هسته ای، به تحصیل در رشته گردشگری پرداختم از اوایل تحصیلم به برقراری ارتباط بین مطبوعات و گردشگری علاقمند بودم و این علاقه من را به سوی فعالیت در این زمینه سوق داد. از این رو، تصمیم خودم رو با تولید محتوا و طراحی و چاپ ضمیمه گردشگری سفرنامه ارک به عنوان سردبیر و مدیر مسئول با همراهی تیم ارک توریسم اجرایی کردم . همچنین به عنوان عضو هیئت تحریره نشریه کوله پشتی، فصلنامه تخصصی گردشگری انجمن علمی جغرافیا و گردشگری دانشگاه تبریز، فعالیت کردم. سال ۱۳۹۳، تیم ارک توریسم در راستای تولید محتوای الکترونیک ، وب‌سایت تولید محتوای تخصصی گردشگری، راه اندازی کرد. زمینه تخصصی من در این گروه مباحث تاریخی میباشد در مورد تاریخ پر رمز و راز تبریز در ارک توریسم می‌نویسم. به زبان‌های فارسی، انگلیسی و ترکی آذربایجانی تسلط دارم. اجرای رویدادهای گردشگری از دیگر زمینه های فعالیت ما در تیم متخصص و جوانمان هست. همچنین از سال ۱۳۹۶ پروژه یک دقیقه با تبریز را با هدف تولید محتوای ویدیویی برای شهر زیبای تبریز دنبال می کنیم.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.