ارک علیشاه تبریز

b2236

ارک علیشاه در مرکز شهر تاریخی تبریز قرار دارد؛ از این بنای عظیم آجری ایلخانی با نام های ارک تبریز، ارک علیشاه، طاق علیشاه و مسجد جامع علیشاه یاد شده است. براساس تحقیقات باستان شناسی این بنا که بنابر شواهد تاریخی پروژه ای ناتمام می باشد در میان سال های ۷۱۵ تا ۷۳۹ ه.ق احداث شده است.

نمایی از ارک تبریز

همزمان با آغاز جنگ های ایران و روس، در دوره قاجار، از محوطه ارک علیشاه به صورت کارگاه توپ ریزی استفاده می شده که در جریان کاوش ها پنج کوره ذوب فلز و تعدادی توپ و ابزار قالب گیری نیز بدست آمده است. در برخی روایات از محوطه ارک تبریز به عنوان بازار اسلحه سازان و اسلحه فروشان استفاده می شده است.

در اواخر قاجاریه برج ها و باروهایی در پیرامون ارک ساخته شد و آن را تبدیل به پادگان شهر کرد. این بنا که شاهد مجاهدت مشروطه خواهان بوده تا سال ۱۳۱۰ به عنوان قلعه شهر کاربری داشته است که در همین سالها یا شماره ۱۷۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردید و کاربری نظامی آن پایان یافت.

تا پیش از کاوش های ۱۳۵۰ ه.ش کاربری ارک را به عنوان پارک بنای یادبود سرباز گمنام شناحته می شد. از سال ۱۳۶۰ تا حال حاضر از این بنا و محوطه اش به عنوان مصلا تبریز و برای اقامه نماز جمعه استفاده می شود.

پلان این سازه یک پارچه آجرU شکل می باشد. که براساس استدلال های معماری سازه این مسجد در هیچ گروهی از مساجد تک ایوانی، دو ایوانی یا چهار ایوانی نمی گنجد. درواقع پلان ارک تبریز به شکل ایوان و طاق بند است.

نمایی قدیمی از ارک تبریز

محراب ارک تبریز با بلندی ۳۰ متر، بلندترین محراب جهان اسلام و از نمونه های منحصر به فرد تزیینات طاق عجمی است. بدنه ارک یکپارچه با روش راسته کاری، آجرکاری شده است و هره کاری تنها در تاج و قوس های درگاه ها و محراب دیده می شود و هیچ نشانه ای از وجود کاشی کاری و گچکاری در نمای درون وبیرون ارک وجود ندارد.

برپایه اسناد و روایات تاریخی نمی توان ارک تبریز را بازمانده همان مسجد جامع علیشاه پنداشت. براساس برخی اسناد تاریخی از مسجد علیشاه به عنوان مسجدی باشکوه با کاشیکاری های نفیس و صحنی مرمرین با استخری بزرگ و محرابی آراسته به طلا و نقره یاد شده است که با آنچه ما امروز از ارک می بینیم هیچ همسانی و همخوانی ندارد.

آثار باقی مانده ارک تبریز، بخش الحاقی به بنای قدیمی در شمال ارک می باشد. از شواهد معماری و تاریخی چنین برمیآید که ابوسعید به پاس خدمات علیشاه پس از اتمام ساختمان مسجد علیشاه را توسعه داده و تغییر طرح معماری این بنا و الحاق ایوان ارک کنونی به آن می تواند با هدف اختصاص این این آرامگاه به شخص ابوسعید و یا تدفین وی در جوار علیشاه وزیر بوده باشد. هرچند مورخان ایرانی فقط از تدفین علیشاه در این مجموعه نام برده اند.

 

نمایی قدیمی از ارک تبریز

می توان نتیجه گرفت بقایای موجود ارک علیشاه تبریز، مربوط به بخش اضافه شده به آرامگاه نیمه تمام تاج الدین علیشاه است که در شمال آن با پلانی مستطیل شکل، دو مناره و صفه ای بلند در سمت قبله در دست ساخت بوده است. به دلایل نا معلوم، آرامگاه تغییر طرح یافته و با الحاق ایوانی رفیع در سمت جنوب (قبله) به صورت بخشی از مجموعه معماری علیشاه، که مسجد علیشاه  در ضلع شرقی آن قرار داشته، درآمده است. بخش الحاقی دارای طاق گهواره ای بوده است که مناره ها و صفه آرامگاه را حذف و در دل و زیر خود مدفون می کند.

 

 

 

 

 

سانلی اشراقی

من سانلی اشراقی، عضو هیئت مدیره شرکت بینش فراگیر ارک سفر هستم. دوره کارشناسی رو در رشته مدیریت جهانگردی و دوره کارشناسی ارشد رو در رشته برنامه ریزی گردشگری دانشگاه تبریز به پایان رسانده ام. از سال 1384 با گذراندن دوره های خبرنگاری به این حرفه علاقه مند شدم و از سال 1386 به طور رسمی وارد این حرفه شدم و با نشریات مختلفی از جمله روزنامه ارک همکاری مستمر داشته ام. پس از آشنایی با پدیده گردشگری علاقمند به تحصیل در این رشته شده و پس از پایان کارشناسی فیزیک هسته ای، به تحصیل در رشته گردشگری پرداختم از اوایل تحصیلم به برقراری ارتباط بین مطبوعات و گردشگری علاقمند بودم و این علاقه من را به سوی فعالیت در این زمینه سوق داد. از این رو، تصمیم خودم رو با تولید محتوا و طراحی و چاپ ضمیمه گردشگری سفرنامه ارک به عنوان سردبیر و مدیر مسئول با همراهی تیم ارک توریسم اجرایی کردم . همچنین به عنوان عضو هیئت تحریره نشریه کوله پشتی، فصلنامه تخصصی گردشگری انجمن علمی جغرافیا و گردشگری دانشگاه تبریز، فعالیت کردم. سال ۱۳۹۳، تیم ارک توریسم در راستای تولید محتوای الکترونیک ، وب‌سایت تولید محتوای تخصصی گردشگری، راه اندازی کرد. زمینه تخصصی من در این گروه مباحث تاریخی میباشد در مورد تاریخ پر رمز و راز تبریز در ارک توریسم می‌نویسم. به زبان‌های فارسی، انگلیسی و ترکی آذربایجانی تسلط دارم. اجرای رویدادهای گردشگری از دیگر زمینه های فعالیت ما در تیم متخصص و جوانمان هست. همچنین از سال ۱۳۹۶ پروژه یک دقیقه با تبریز را با هدف تولید محتوای ویدیویی برای شهر زیبای تبریز دنبال می کنیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.