1

سبک معماری این بنا به شیوه آذری و معمار آن استاد فلکی تبریزی ذکر شده ‌است.

این ارگ یکی از بلندترین دیوارهای تاریخی کشور و نماد شهر تبریز است. این ارگ در مرکز شهر تبریز، در ضلع جنوبی تقاطع خیابان امام خمینی و فردوسی قرار دارد و امروزه فضای پیرامون آن برای برگزاری نماز جمعه مورد استفاده قرار می‌گیرد و مصلای بزرگ تبریز در این مکان احداث شده ‌است.

b2236

ارگ تبریز توسط خواجه تاج‌الدین علی‌شاه بنا شده ‌است. این بنا بر اثر زمین ‌لرزه و گذر زمان تا حدودی تخریب شده‌ است. در محوطه ارگ، آثار تاریخی ارزشمندی همچون مدرسه نجات که به ‌عنوان یکی از نخستین مدارس ایران به ‌شمار می‌ رفت و نیز سالن تئاتر شیر و خورشید قرار داشت .

ارگ تبریز و محوطه باستانی آن در ۱۵ دی ۱۳۱۰ خورشیدی به شماره ۱۷۰ در فهرست آثار ملی ایران به ‌ثبت رسیده ‌است و نقشه حریم استحفاظی قانونی و ضوابط حفاظتی آن در نشست ۲۹ خرداد ۱۳۵۷ شورای حفاظت آثار تاریخی اداره کل حفاظت آثار تاریخی مشخص و مورد تأیید اعضا قرار گرفته‌ است.

نمایی از ارک تبریز

نمایی از ارک تبریز

امروزه تنها بخشی از دیوارهای عظیم و  بسیار بلند شبستان جنوبی این مسجد برجای مانده‌ است که خود موید شکوه و آبادانی آن در گذشته ‌است. دیوارهای موجود در حقیقت تشکیل ‌دهنده ایوان تاق ‌پوش و حمال تاقی استوانه‌ ای عظیمی بوده‌ است که فضای به‌ وجود آمده به‌ عنوان شبستان و عنصر اصلی مسجد علی‌شاه به‌ شمار می ‌رفته‌ است. بقایای موجود بنا، حکایت از یک ایوان به ‌عرض ۳۰ در۱۵ متر و جرز و دیوارهای کناری به ضخامت ۱۰در۴۰ متر و پی ‌ها و فونداسیونی ژرف و حجیم متناسب سازه‌ های فوقانی و ارتفاع احتمالی بنا تا خط آغاز طاق استوانه‌ ای ۲۵ متر (البته دقت رد تناسب سازه‌ های اثر ۳۶ متر صحیح به ‌نظر می‌ رسد) بوده ‌است.

نمایی از ارک تبریز

نمایی از ارک تبریز

حمدالله مستوفی می نویسد وزیر خواجه تاج ‌الدین علی ‌شاه جیلانی (فامنینی )در تبریز و در خارج محله نارمیان، مسجد جامع بزرگی ساخته که صحنش دویست گز در دویست گز و در صفحه ‌ای بزرگ از ایوان کسری به مداین بزرگ‌تر، اما چون در عمارتش تعجیل کردند، فرو آمد و در آن مسجد انواع تکلفات به تقدیم رسانیده‌اند و سنگ مرمر بی ‌مقیسا در او به‌ کار برده و شرح آن را زمان بسیار یابد.

نمایی قدیمی از ارک تبریز

نمایی قدیمی از ارک تبریز

و شاردن نقل می کند تعداد مساجد تبریز دویست و پنجاه است… مسجد علی‌شاه تقریباً بالتمام مخروبه و منهدم شده‌ است. قسمت ‌های سفلی که به گزاردن نماز افراد مردم اختصاص دارد و مناره آن را که بسیار رفیع و بلند است، مرمت کرده‌اند. هنگام ورود از ایوان نخستین اثری که از تبریز مشاهده می‌شود، همین مناره‌ است. چهارصد سال می‌شود که این مسجد را خواجه علی‌شاه بنا کرده‌ است. مشارٌ‌الیه صدراعظم غازان خان شاهنشاه ایران که مقر سلطنتش تبریز بود و در همان‌جا نیز به خاک سپرده شده بوده‌است. هنوز هم مقبره وی در یک منار مخروبه عظیمی که به نام او، منار غازان خان نامیده می‌شود، مشهود است.

 

نمایی قدیمی از ارک تبریز

نمایی قدیمی از ارک تبریز

مطالب مشابه

دیدگاه خود را بنویسید